Kun je charisma organiseren?

Door Aart Mak

De twee weken vakantie zitten erop en ik ben weer aan het werk getogen. Dat werk begon gelijk met een dag voor dominees op vrijdag 1 juni waarover de TROUW-columnist Stevo Akkerman later schreef dat een samenleving die in permanente twijfel verkeert over allerlei fundamentele vragen maar het vocabulaire mist om ze te bespreken, best wel eens de stem van de theologie of, populairder gezegd, van een aantal montere dominees kan gebruiken. Maar zit de samenleving daarop te wachten? Ja, die vraag natuurlijk. Iemand van de aanwezigen had zich wel eens in de econoom Adam Smith verdiept en zei dat het aanbod de vraag schept. Ja, dat is natuurlijk zo. Maar, volgende vraag, nu we het toch over economie hebben: wil die samenleving daar ook voor betalen? Die laatste vraag bleek duidelijk te snel te worden gesteld. Dat is nog teveel uit het zicht. Als een dominee zijn garagedeur openzet en in plaats van zijn auto of zijn grasmaaier of fiets daar een paar fauteuils neerzet om in die garage mensen met prangende levensvragen te ontvangen en te bemoedigen (dat laatste woord, bemoedigen, is een echt domineeswoord trouwens), is het vooral de vraag of er dan iemand komt.

De praktijk leert tot nu toe dat er weinig Nederlanders zitten te wachten op het montere stemgeluid van een dominee die doorziet waar de knoop in jouw ziel zit en en passant ook nog eens laat zien hoe jij slaaf bent geworden van die vreselijke tijdgeest van tegenwoordig die ons allemaal verslaafd maakt aan van alles. Ik ken een aantal probeersels van dominees die hun diensten aanboden aan mensen buiten de kerk en het resultaat is echt naatje. Blijkbaar vinden al die geseculariseerde Nederlanders die of zelf zijn weggelopen of van wie de familie al eerder de kerk heeft verlaten, dat het verder klaar is met alle gebabbel over bijbel en gedoe over geloof. Mensen zijn geëmancipeerd, mondig, lezen boeken, kijken films, vormen op allerlei manieren hun eigen mening en over een aantal zaken praat je niet, is mijn eigen ervaring. En voor zover mensen niet geëmancipeerd zijn en niet goed terecht zijn gekomen, zijn ze ontevreden, stemmen nogal eens op populisten en wachten op materieel betere tijden. Maar de kerk, een priester of een dominee behoort, voor zover ik het zie, voor veel mensen tot de categorie stroomtrein, knijpkat en bakelieten telefoon in de gang waar niemand naar terugverlangt.

Het is dus ingewikkeld. De beeldvorming. De ongemakkelijke waarheid waar veel kerken voor staan, bijvoorbeeld dat je als mens een zondaar bent. De ouderwetse, tuttige, pedante of moralistische manier waarop kerkelijke vertegenwoordigers, op een paar gunstige uitzonderingen na, zich presenteren. De schandalen waar met name de katholieke kerk onder gebukt gaat. Het ook het imago van de christelijke kerk aantastende geweld van extremistische en gewelddadige moslims. Maar ook de in de christelijke wereldkerk alsmaar doorgaande vernedering van vrouwen en anders geaarde mensen als homo’s. En dan natuurlijk, uiteindelijk altijd, wat er over God wordt gezegd. Dat mensen weten wat God zegt, vindt, doet en wil. Ik ken veel niet-kerkelijke mensen die God als mysterie graag een plek geven in hun binnenkamer, maar niet dat wezen dat volgens overlevering aan mensen loopt te trekken en duwen met ongewenste meningen. Ik kan dit natuurlijk niet zeggen zonder ook de andere kant te noemen. Stephan Sanders die van atheïst belijdend christen werd en daar prachtig over schrijft. Paus Franciscus die wars is van alle pracht en praal en van wie je voelt dat hij is waar een paus moet zijn, bij de armen en bij mensen die lijden aan deze wereld die helemaal niet zo geweldig is als blanke westerse mensen zich wijs maken. Een bevriende collega van mij die bij een uitvaart zo trefzeker en met mensenkennis sprak over een overledene dat alle aanwezigen voelden dat het leek alsof de overledene die altijd een verlegen en naar binnen gekeerde man was, alsnog tot hen sprak. En natuurlijk dominee Curry die op het huwelijk van de prins en zijn Amerikaanse vrouw gewoon zei wat er gezegd moest worden. Dat is er ook allemaal. Zeker. Maar is dat niet meer en ook niet minder dan charisma? En kun je dat ook organiseren? En, daar heb je mij weer, kun je daar een boterham mee verdienen?

Nu, daarover ging het op vrijdag 1 juni. En mij werd duidelijk dat het woord religieuze ondernemer een beter woord is dan het wat geconstrueerde begrip ‘ambt buiten de kerk’. Natuurlijk moeten kerkbesturen zich aantrekken dat er buiten hun dorpskerk meer leven in de brouwerij zit dan soms binnen de muren van hun kerk, maar ik vrees dat we in veel gevallen lokaal al te laat zijn. Dit moet landelijk worden aangepakt. En ja, dat is een mooie klus voor een stichting als Kerk Zonder Grenzen. Maar het is, eerlijk gezegd, ook ‘God zegene de greep.’ Misschien willen die montere dominees iets wat er allang gewoon is en waar niemand naar vraagt. En lijken de dominees op schoenmakers die schoenen willen verkopen terwijl iedereen al lang op slippers door het leven gaat. Beetje raar voorbeeld. Maar in die twee weken vakantie loop ik zelf alleen maar op slippers. Vandaar. Tot de volgende keer…

 

Terug naar overzicht…