Onverschilligheid

Door Aart Mak

Gisteren, zondag 12 november, preekte ik in Bussum over ellende en hoe die kan louteren (naar men zegt) en, nog een tikje erger, over een verwoestende gruwel waar elke eerdere ramp bij in het niet valt. Een soort hel op aarde. Laat ik eens ervoor gaan zitten nu en u een vraag stellen. Want de hel op aarde is niet alleen vrome fantasie. Denkt u zich eens in: op welke plek zou u liever niet of nooit willen zijn? Een supermarkt, met rijen voor de kassa die al beginnen bij de vleesafdeling achterin. Tijdstip: de middag voor Kerstavond. Ander voorbeeld. Rottumerplaat, het noordelijkste stukje Nederland. Jan Wolkers en Godfried Bomans zaten er ieder een week in de zomer van het jaar 1971. Bomans moet het daar vreselijk hebben gevonden. We gaan nog even wat noordelijker en we zijn in het jaar onzes Heren 1596 samen met de mannen van Willem Barentsz gevangen door de adembenemende kou op het eiland Nova Zembla. De dagen kruipen voorbij. Nu ja, dagen, maandenlang is nergens zelfs maar een glimp van de zon te zien. We verplaatsen ons nu vliegensvlug naar het zuidelijke halfrond en duiken in Chili de grond in. Daar zitten we in het jaar 2010 met 33 mijnwerkers meer dan twee maanden dicht op elkaar onder de grond, zeshonderd meter diep, de eerste weken zonder enig idee of er naar ons gezocht wordt. Als u dan tenslotte bij de geredde mannen hoort, moet u zich in een smalle capsule wrikken die u in een reis die minuten duurt naar boven brengt, minuten waarin u helemaal alleen bent, volkomen afhankelijk van de techniek en een dosis geluk.

En nu we het toch hebben over een plek waar u liever niet zou willen zijn, stel dat u was mee gereisd met de bemanning van de Apollo 13? Op 11 april 1970 wordt u gelanceerd en op 13 april ontploft er een zuurstoftank waardoor u in feite schipbreukeling wordt in de ruimte. ‘Okay, Houston, we’ve had a problem here.’ Het water, de energie en de zuurstof schieten tekort en u moet met de beperkte voorzieningen van het aangekoppelde kleine maanlandertje een helse reis maken naar de maan en u weer terug laten slingeren, met een uiterst kleine kans behouden terug te keren op aarde. Ja, waar had u liever niet willen zijn? Ik vermoed ook niet op dat plein in Las Vegas  op de avond van 1 oktober dit jaar, toen Stephen Paddock het vuur opende vanuit een hoog raam ver weg in een flatgebouw. En, terug in de tijd, ik denk zomaar dat u liever ook niet gast in die nachtclub had willen zijn op de avond van 12 oktober 2002 op het eiland Bali, toen daar een busje met 1 ton explosieven een krater van 8 meter diep veroorzaakte en 202 mensen ophielden met ademhalen.

Dat laatste, ophouden met ademhalen, gold ook – ik noem nu maar iemand -Tim Ribberink, twintig jaar, die een einde maakte aan zijn leven. Zijn ouders maakten zijn afscheidsbriefje openbaar in de rouwannonce, mijn collega Marinus van den Berg sprak over een lieve, warme, attente jongen, fragiel als een libelle. En het zijn de libelle-achtigen die verstikken in deze harde maatschappij, voegde hij eraan toe. Tim was dus ten einde raad en had al jaren geleden onder allerlei, vaak ook anonieme pesterijen die niet of nauwelijks waren opgevallen aan zijn leraren en begeleiders van de middelbare school en Windesheim waar hij tenslotte studeerde. Er bestaan dus niet alleen plaatsen en tijdstippen waar je liever niet had willen zijn. Er zijn ook mensen in wiens huid je liever niet zou willen kruipen. Je hoeft niet dood te gaan om je toch als dood te voelen. Het lachende gezicht waarmee je gewend bent je te vertonen, verbergt een radeloze geest en een door zorgen verstikt hart.

Ja, het is wat. Waar zou u liever niet willen zijn? En met wie zou u nooit willen ruilen? Het kunnen vragen zijn die aanleiding geven tot grote tevredenheid met de plek waar u woont en zelfs ook met degene die u bent. De middeleeuwers die zo vaak over de hel spraken, zagen overal de duiveltjes met gloeiende prikvorken opduiken. Het hele leven was een grote dreiging, je kon zomaar dood gaan, op straat, ’s nachts, in een oorlog, door de pest. Je was aan de genade van de soldaten, van de schout, de hertog of graaf of als vrouw van je man overgeleverd. Die tijden zijn veranderd, althans in onze windstreken. Maar het is goed te bedenken dat er met alle corruptie zoals in de Paradise Papers beschreven of met alle mannelijke seksuele machtsvertoon zoals via #MeToo uit en te na aan het licht wordt gebracht of met alle verdraaiing van de waarheid zoals in Noord-Korea, Rusland, China en het Witte Huis van de VS plaats vindt, er nog steeds miljoenen mensen zijn voor wie de medemens een duivel is en het leven zich voordoet als een hel. Het is nog steeds geen verkeerde vraag om God intens en aanhoudend te verzoeken of Hij dan tenslotte recht wil spreken en alle slachtoffers wil bergen in zijn vrede. Dat te weinig mensen met die mogelijkheid rekening houden, is ook een gruwel en bevordert de hel op aarde die vooral ontstaat door onverschilligheid.

Terug naar overzicht…